English summary

Blog: De Mosterdhof – Westervoort: Ontstaan, Actualiteit en Vervolg

21 apr '20

Architect Han van Ardenne ontwierp 50 jaar geleden – in opdracht van de gemeente Westervoort - de wijk Mosterdhof. In deze column blikt hij terug op de totstandkoming van de wijk en indrukken die hij recent opdeed tijdens een wandeling door de wijk.


Ontstaan


“In 1969 werd ik uitgenodigd door burgemeester Bastelaars van de gemeente Westervoort voor een gesprek over het gebied de Mosterdhof. Hierbij waren ook de heer Boersma, destijds directeur gemeentewerken en de stedenbouwkundig adviseur KuiperCompagnons aanwezig.
In die tijd maakte ik deel uit van de Stichting Experimentele Woonvormen, opgericht door oud politici van de PvdA André van der Louw en Hedy d’Ancona. Het doel van deze stichting was om af te rekenen met de monotone ongedifferentieerde grootschalige woningbouwprojecten die in de tijd van de wederopbouw en woningnood ontstaan waren door de industriële prefab-woningbouwproductie.

Uitgangspunten voor de Mosterdhof werden: laagbouw met een menging van woningen voor ouderen en kleine en grote gezinnen, alsook een menging van woningen naar categorieën als huur, huur/koop en vrije sector. Hiermee speelden we in op de algemeen heersende mening dat de naoorlogse woningbouw vooral ook in sociaal opzicht had gefaald. Een gedachte die sterk onder de aandacht werd gebracht in het architectuur tijdschrift ‘’Forum’’, waarin bekende jonge architecten als Aldo van Eijck, Herman Hertzberger en Piet Blom de toon voerden. Zij illustreerden hun ideeën met voorbeelden van Marokkaanse Kasbah-architectuur wat leidde tot het in vakkringen genoemde structuralisme. Dit kwam vooral tot uiting in het burgerweeshuis van Van Eijck in Amsterdam, het kantoor voor Centraal Beheer in Apeldoorn, en de woningbouwplannen van Piet Blom o.a. de kasbah van Enschede en de bekende ‘kubus-woningen’ in Rotterdam.

Maar de Mosterdhof beet de spits af. Het was al gerealiseerd vóórdat bovengenoemde projecten tot stand kwamen. En dat was opmerkelijk, omdat het plan in de beoordeling op grote weerstand stuitte bij de diverse instanties, met name bij de directie Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting van de provincie Gelderland. Kort samengevat kwam het er op neer dat die dienst geen instrument had om de plannen te toetsen op de criteria die werden gesteld om de sociale woningbouw in het project voor subsidiëring in aanmerking te laten komen.

Gelukkig stond aan het hoofd van deze dienst ene MacKenzie die veel waardering had voor dit project. Hij was op de hoogte van het voornemen van de Minister voor Volkshuisvesting ir. W.F. Schut (1967-1971) om via een Commissie Experimentele Woningbouw baanbrekende projecten te laten beoordelen en eventueel extra subsidie voor realisatie toe te kennen en stelde voor ons plan daartoe rechtstreeks bij het ministerie in te dienen.

De Mosterdhof was het eerste woningbouwproject dat het predicaat Experimenteel kreeg en daarmee ontving de gemeente een extra subsidie van 3000 Gulden per woning. Hiermee had MacKenzie de toetsing door zijn eigen dienst omzeild.

Actualiteit

Recent heb ik de Mosterdhof bezocht en ik zag veel ruimte voor verbetering, zowel in het openbare- als ook in het privé- domein. De afgelopen decennia zijn er natuurlijk belangrijke ontwikkelingen geweest die het invloed hebben op De Mosterdhof. Veel woningen zijn intussen particulier eigendom en er vindt dus geen gepland collectief onderhoud meer plaats. Dit heeft het aanzien van de wijk in esthetisch- en daardoor ook in sociaal- opzicht sterk veranderd.

Ook het autobezit is sinds het ontstaan van de wijk enorm toegenomen. In 1970 waren er in Nederland 185 auto’s per 1000 inwoners en vandaag de dag zijn dat er maar liefst 486 per 1000 inwoners. Dat is een factor van 2,63 !. Dat heeft uiteraard ook zijn weerslag op de Mosterdhof gehad.
Tot slot is er in Nederland al jaren een tendens om welstand af te schaffen en vooral een teneur om kleine wijzigingen aan bestaande bouwwerken ruimschoots te tolereren. Als er geen sprake is van monumentale waarde of van een beschermd stads- of dorpsgezicht zijn begrippen als mooi of lelijk voor wat de samenhang, de schaal, de kleur of textuur van materialen betreft min of meer vogelvrij. Met deze ontwikkeling is ook meer diversiteit in het straatbeeld gekomen met naar mijn mening niet overal alleen maar een positieve uitwerking.

Nieuwe impulsen voor de Mosterdhof

Persoonlijk ben ik zeer verheugd over de processen die gaande zijn om deze wijk na 50 jaar nieuwe impulsen te geven. Deelname aan Panorama Lokaal is een kans om de wijk klaar te maken voor de toekomst. Voor wat de Mosterdhof betreft, wordt daarmee aangesloten op een proces dat sinds 2018 gaande is, waarin de gemeente Westervoort met de bewoners van de wijk en diverse adviseurs onder wie ik als oorspronkelijk ontwerper van de wijk, de wijk nieuw leven wil inblazen. De wijk revisited!